EGIL'S SAGA

En er þeir réðust úr hernaði, fór Kári til bús síns í Berðlu; hann var maðr stórauðugr. Kári átti þrjú börn; hét sonr hans Eyvindr lambi, annar Ölvir hnúfa; dóttir hans hét Salbjörg; hún var kvenna vænst og skörungr mikill; hennar fékk Úlfur; fór hann þá og til búa sinna. Úlfr var maðr auðugr bæði að löndum og lausum aurum; hann tók lends manns rétt, svo sem haft höfðu langfeðgar hans, og gerðist maðr ríkr.

Svo er sagt, að Úlfr var búsýslumaðr mikill. Var það siðr hans að rísa upp árdegis og ganga þá um sýslr manna eða þar er smiðir voru og sjá yfir fénað sinn og akra, en stundum var hann á tali við menn, þá er ráða hans þurftu. Kunni hann til alls góð ráð að leggja, því að hann var forvitri. En dag hvern, er að kveldi leið, þá gerðist hann styggur, svo að fáir menn máttu orðum við hann koma; var hann kveldsvæfr. Það var mál manna, að hann væri mjög hamrammur; hann var kallaðr Kveld-Úlfr.

Þau Kveld-Úlfr áttu tvo sonu; hét hinn eldri Þórólfur, en hinn yngri Grímr. En er þeir óxu upp, þá voru þeir báðir miklir menn og sterkir, svo sem faðir þeirra var. Var Þórólfr manna vænstr og gjörvilegastur; hann var líkr móðurfrændum sínum, gleðimaðr mikill, ör og ákafamaðr mikill í öllu og hinn mesti kappsmaður; var hann vinsæll af öllum mönnum. Grímr var svartr maðr og ljótur, líkr föðr sínum, bæði yfirlits og að skaplyndi; gerðist hann umsýslumaðr mikill; hann var hagr maðr á tré og járn og gerðist hinn mesti smiður; hann fór og oft um vetrum í síldfiski með lagnarskútu og með honum húskarlar margir.

En er Þórólfr var á tvítugs aldri, þá bjóst hann í hernað. Fékk Kveld-Úlfr honum langskip. Til þeirrar ferðar réðust synir Berðlu-Kára, Eyvindr og Ölvir, - þeir höfðu lið mikið og annað langskip, - og fóru um sumarið í víking og öfluðu sér fjár og höfðu hlutskipti mikið. Það var nokkr sumur, er þeir lágu í víking, en voru heima um vetrum með feðrum sínum. Hafði Þórólfr heim marga dýrgripi og færði föðr sínum og móðr. Var þá bæði gott til fjár og mannvirðingar. Kveld-Úlfr var þá mjög á efra aldri, en synir hans voru rosknir.

But when they gave up freebooting, Kari went to his estate at Berdla, being a man of great wealth. Three children had Kari, one son named Eyvind Lambi, another Aulvir Hnuf, and a daughter Salbjorg, who was a most beautiful woman of a noble spirit. Her did Ulf take to wife, and then he too went to his estates. Wealthy he was both in lands and chattels; he took baron's rank as his forefathers had done, and became a great man.

It was told of Ulf that he was a great householder; it was his wont to rise up early, and then go round among his laborers or where his smiths were, and to overlook his stalk and fields, and at times he would talk with such as needed his counsel, and good counsel he could give in all things, for he was very wise. But everyday as evening drew on he became sullen, so that few could come to speak with him. He was an evening sleeper, and it was commonly said that he was very shape-strong. He was called Kveldulf.

Kveldulf and his wife had two sons, the elder was named Thorolf, the younger Grim; these, when they grew up, were both tall men and strong, as was their father. But Thorolf was most comely as well as doughty, favoring his mother's kin; very cheery was he, liberal, impetuous in everything, a good trader, winning the hearts of all men. Grim was swarthy, ill-favored, like his father both in face and mind; he became a good man of business; skilful was he in wood and iron, an excellent smith. In the winter he often went to the herring fishing, and with him many house-karls.

But when Thorolf was twenty years old, then he made him ready to go a harrying. Kveldulf gave him a long-ship, and Kari of Berdla's sons, Eyvind and Aulvir, resolved to go on that voyage, taking a large force and another long-ship; and they roved the seas in the summer, and got them wealth, and had a large booty to divide. For several summers they were out roving, but stayed at home in winter with their fathers. Thorolf brought home many costly things, and took them to his father and mother; thus they were well-to-do both for possessions and honor. Kveldulf was now well stricken in years, and his sons were grown men.

Þá var Atli hinn mjói jarl; hann bjó á Gaulum. Hans börn voru þau Hallsteinn, Hólmsteinn, Hersteinn og Sólveig hin fagra.

Það var á einu hausti, að fjölmennt var á Gaulum að haustblóti. Þá sá Ölvir hnúfa Sólveigu og gerði sér um títt; síðan bað hann hennar, en jarlinum þótti manna munr og vildi eigi gifta hana. Síðan orti Ölvir mörg mansöngskvæði um hana. Svo mikið gerði Ölvir sér um Sólveigu, að hann lét af herförum, og voru þá í herförum Þórólfr og Eyvindr lambi.

Atli the Slim was then an earl, he dwelt at Gaula; he had sons—Hallstein, Holmstein, and Herstein; and a daughter, Solveig the Fair.

It happened one autumn that much people were gathered at Gaula for a sacrificial feast, then saw Aulvir Hnuf Solveig and courted her; he afterwards asked her to wife. But the earl thought him an unequal match and would not give her. Whereupon Aulvir composed many love-songs, and thought so much of Solveig that he left freebooting, but Thorolf and Eyvind Lambi kept it on.

Síðan ætlaðist hann að fara norðr í Naumudal á hendr þeim bræðrum, Herlaugi og Hrollaugi, er þá voru konungar yfir Naumudal. En er þeir bræðr spurðu til ferðar hans, þá gekk Herlaugr í haug þann með tólfta mann, er áðr höfðu þeir gera látið þrjá vetr. Var síðan haugurinn aftr lokinn. En Hrollaugr konungr veltist úr konungdómi og tók upp jarls rétt og fór síðan á vald Haralds konungs og gaf upp ríki sitt. Svo eignaðist Haraldr konungr Naumdælafylki og Hálogaland; setti hann þar menn yfir ríki sitt.

Síðan bjóst Haraldr konungr úr Þrándheimi með skipaliði og fór suðr á Mæri, átti þar orustu við Húnþjóf konung og hafði sigur; féll þar Húnþjófr. Þá eignaðist Haraldr konungr Norðmæri og Raumsdal.

En Sölvi klofi, sonr Húnþjófs, hafði undan komist, og fór hann á Sunnmæri til Arnviðar konungs og bað hann sér fulltings og sagði svo:

"Þótt þetta vandræði hafi nú borið oss að hendi, þá mun eigi langt til, að sama vandræði mun til yðvar koma, því að Haraldur, ætla eg, að skjótt mun hér koma, þá er hann hefir alla menn þrælkað og áþjáð, sem hann vill, á Norðmæri og í Raumsdal. Munuð þér hinn sama kost fyrir höndum eiga, sem vér áttum, að verja fé yðvar og frelsi og kosta þar til allra þeirra manna, er yðr er liðs að von, og vil eg bjóðast til með mínu liði móti þessum ofsa og ójafnaði; en að öðrum kosti munuð þér vilja taka upp það ráð, sem Naumdælir gerðu, að ganga með sjálfvilja í ánauð og gerast þrælar Haralds. Það þótti föðr mínum vegr að deyja í konungdómi með sæmd heldr en gerast undirmaðr annars konungs á gamals aldri. Hygg eg, að þér muni og svo þykja og öðrum þeim, er nokkurir eru borði og kappsmenn vilja vera."

Af slíkum fortölum var konungurinn fastráðinn til þess að safna liði og verja land sitt. Bundu þeir Sölvi þá samlag sitt og sendu orð Auðbirni konungi, er réð fyrir Firðafylki, að hann skyldi koma til liðs við þá. En er sendimenn komu til Auðbjarnar konungs og báru honum þessa orðsending, þá réðst hann um við vini sína, og réðu honum það allir að safna liði og fara til móts við Mæri, sem honum voru orð til send. Auðbjörn konungr lét skera upp herör og fara herboð um allt ríki sitt; hann sendi menn til ríkismanna að boða þeim til sín.

En er sendimenn konungs komu til Kveld-Úlfs og sögðu honum sín erindi og það, að konungr vill, að Kveld-Úlfr komi til hans með alla húskarla sína, Kveld-Úlfr svarar svo:

"Það mun konungi skylt þykja, að eg fari með honum, ef hann skal verja land sitt og sé herjað í Firðafylki; en hitt ætla eg mér allóskylt að fara norðr á Mæri og berjast þar og verja land þeirra. Er yðr það skjótast að segja, þá er þér hittið konung yðvarn, að Kveld-Úlfr mun heima sitja um þetta herhlaup og hann mun eigi herliði safna og eigi gera sína þá heimanferð að berjast móti Haraldi lúfu, því að eg hygg, að hann hafi þar byrði nóga hamingju, er kon-ungr vor hafi eigi krepping fullan."

Fóru sendimenn heim til konungs og sögðu honum erindislok sín, en Kveld-Úlfr sat heima að búm sínum.

After that he purposed to go north to Naumdale to attack the brothers Herlaug and Hrollaug, kings of Naumdale. But when these brothers heard of his coming, Herlaug with twelve men entered the sepulchral mound which they had caused to be made (they were three winters at the making), and the mound then was closed after them. [...]

But king Hrollaug sank from royalty to earldom, giving up his kingdom and becoming a vassal of Harold. So Harold gained the Naumdalesmen and Halogaland, and he set rulers over his realm there. Then went he southwards with a fleet to Mæra and Raumsdale.

But Solvi Bandy-legs, Hunthiof's son, escaped thence, and going to king Arnvid, in South Mæra, he asked help, with these words:

"Though this danger now touches us, before long the same will come to you; for Harold, as I ween, will hasten hither when he has enthralled and oppressed after his will all in North Mæra and Raumsdale. Then will the same need be upon you as was upon us, to guard your wealth and liberty, and to try everyone from whom you may hope for aid. And I now offer myself with my forces against this tyranny and wrong. But, if you make the other choice, you must do as the Naumdalesmen have done, and go of your own will into slavery, and become Harold's thralls. My father though it victory to die a king with honor rather than become in his old age another king's subject. You, as I judge, wilt think the same, and so will others who have any high spirit and claim to be men of valor."

By such persuasion king Arnvid was determined to gather his forces and defend his land. He and Solvi made a league, and sent messengers to Audbjorn, king of the Firthfolk, that he should come and help them. Audbjorn, after counsel taken with friends, consented, and bade cut the war-arrow and send the war-summons throughout his realm, with word to his nobles that they should join him.

But when the king's messengers came to Kveldulf and told him their errand, and that the king would have Kveldulf come to him with all his house-karls, then answered he:

"It is my duty to the king to take the field with him if he have to defend his own land, and there be harrying against the Firthfolk; but this I deem clean beyond my duty, to go north to Mæra and defend their land. Briefly you may say when you meet your king that Kveldulf will sit at home during this rush to war, nor will he gather forces nor leave his home to fight with Harold Shockhead. For I think that he has a whole load of good-fortune where our king has not a handful."

The messengers went back to the king, and told him how their errand had sped; but Kveldulf sat at home on his estates.

Vémundur, bróðir Auðbjarnar konungs, hélt Firðafylki og gerðist þar konungr yfir. Þetta var síð um haustið, og gerðu menn það ráð með Haraldi konungi, að hann skyldi eigi fara suðr um Stað á haustdegi. Þá setti Haraldr konungr Rögnvald jarl yfir Mæri hvoratveggju og Raumsdal og sneri norðr aftr til Þrándheims og hafði um sig mikið fjölmenni.

Það sama haust veittu synir Atla heimför að Ölvi hnúfu og vildu drepa hann. Þeir höfðu lið svo mikið, að Ölvir hafði enga viðstöðu og komst með hlaupi undan. Fór hann þá norðr á Mæri og hitti þar Harald konung, og gekk Ölvir til handa honum og fór norðr til Þrándheims með konungi um haustið, og komst hann í hina mestu kærleika við konung og var með honum lengi síðan og gerðist skáld hans.

Þann vetr fór Rögnvaldr jarl hið innra um Eiðsjó suðr í Fjörðu og hafði njósnir af ferðum Vémundar konungs og kom um nótt, þar sem heitir Naustdalur, og var Vémundr þar á veislu. Tók þar Rögnvaldr jarl hús á þeim og brenndi konunginn inni með níu tigum manna. Eftir það kom Berðlu- Kári til Rögnvalds jarls með langskip alskipað, og fóru þeir báðir norðr á Mæri. Tók Rögnvaldr skip þau, er átt hafði Vémundr konungur, og allt það lausafé, er hann fékk. Berðlu-Kári fór þá norðr til Þrándheims á fund Haralds konungs og gerðist hans maðr.

Um vorið eftir fór Haraldr konungr suðr með landi með skipaher og lagði undir sig Fjörðu og Fjalir og skipaði þar til ríkis mönnum sínum; hann setti Hróald jarl yfir Firðafylki.

Haraldr konungr var mjög gjörhugall, þá er hann hafði eignast þau fylki, er nýkomin voru í vald hans, um lenda menn og ríka búendr og alla þá, er honum var grunr á, að nokkurrar uppreistar var af von, þá lét hann hvern gera annað hvort, að gerast hans þjónustumenn eða fara af landi á brott, en að þriðja kosti sæta afarkostum eða láta lífið, en sumir voru hamlaðir að höndum eða fótum. Haraldr konungr eignaðist í hverju fylki óðul öll og allt land, byggt og óbyggt, og jafnvel sjóinn og vötnin, og skyldu allir búendr vera hans leiglendingar, svo þeir, er á mörkina ortu, og saltkarlarnir og allir veiðimenn, bæði á sjó og landi, þá voru allir þeir honum lýðskyldir.

En af þessari áþján flýðu margir menn af landi á brott, og byggðust þá margar auðnir víða, bæði austr í Jamtaland og Helsingjaland og Vesturlönd, Suðureyjar, Dyflinnar skíði, Írland, Norðmandí á Vallandi, Katanes á Skotlandi, Orkneyjar og Hjaltland, Færeyjar. Og í þann tíma fannst Ísland.

Vemund Audbjorn's brother still retained the Firthfolk, being made king. It was now autumn, and king Harold was advised not to go south in autumn-tide. So he set earl Rognvald over North and South Mæra and Raumsdale, and kept a numerous force about himself.

That same autumn the sons of Atli set on Aulvir Hnuf at his home, and would fain have slain him. They had such a force that Aulvir could not withstand them, but fled for his life. Going northwards to Mæra, he there found Harold, and submitted to him, and went north with the king to Throndheim, and he became most friendly with him, and remained with him for a long time thereafter, and was made a skald.

In the winter following earl Rognvald went the inner way by the Eid-sea southwards to the Firths. Having news by spies of the movements of king Vemund, he came by night to Naust-dale, where Vemund was at a banquet, and, surrounding the house, burnt within it the king and ninety men. After that Karl of Berdla came to earl Rognvald with a long-ship fully manned, and they two went north to Mæra. Rognvald took the ships that had belonged to Vemund and all the chattels he could get. Kari of Berdla then went north to king Harold at Throndheim, and became his man.

Next spring king Harold went southwards along the coast with a fleet, and subdued firths and fells, and arranged for men of his own to rule them. Earl Hroald he set over the Firthfolk.

King Harold was very careful, when he had gotten new peoples under his power, about barons and rich landowners, and all those whom he suspected of being at all likely to raise rebellion. Every such man he treated in one of two ways: he either made him become his liege-man, or go abroad; or (as a third choice) suffer yet harder conditions, some even losing life or limb. Harold claimed as his own through every district all patrimonies, and all land tilled or untilled, likewise all seas and freshwater lakes. All landowners were to be his tenants, as also all that worked in the forest, salt-burners, hunters and fishers by land and sea, all these owed him duty.

But many fled abroad from this tyranny, and much waste land was then colonized far and wide, both eastwards in Jamtaland and Helsingjaland, and also the West lands, the Southern isles, Dublin in Ireland, Caithness in Scotland, and Shetland. And in that time Iceland was found.

Konungs sendimenn komu til Kveld-Úlfs og fengu þar góðar viðtökur; þeir báru upp erindi sín, sögðu að konungr vildi, að Kveld-Úlfr kæmi á fund hans. "Hann hefir," sögðu þeir, "spurn af, að þú ert göfugr maðr og stórættaður; muntu eiga kost af honum virðingar mikillar; er konungi mikið kapp á því að hafa með sér þá menn, að hann spyr, að afreksmenn eru að afli og hreysti."

Kveld-Úlfr svarar, sagði, að hann var þá gamall, svo að hann var þá ekki til fær að vera úti á herskipum. "Mun eg nú heima sitja og láta af að þjóna konungum."

Þá mælti sendimaður: "Láttu þá fara son þinn til konungs; hann er maðr mikill og garplegr. Mun konungr gera þig lendan mann, ef þú vilt þjóna honum."

"Ekki vil eg," sagði Grímur, "gerast lendr maður, meðan faðir minn lifir, því að hann skal vera yfirmaðr minn, meðan hann lifir."

Sendimenn fóru í brott, en er þeir komu til konungs, sögðu þeir honum allt það, er Kveld-Úlfr hafði rætt fyrir þeim. Konungr varð við styggr og mælti um nokkurum orðum, sagði, að þeir myndu vera menn stórlátir, eða hvað þeir myndu fyrir ætlast.

Ölvir hnúfa var þá nær staddr og bað konung vera eigi reiðan. "Eg mun fara á fund Kveld-Úlfs, og mun hann vilja fara á fund yðvarn, þegar er hann veit, að yðr þykir máli skipta."

Síðan fór Ölvir á fund Kveld-Úlfs og sagði honum, að konungr var reiðr og eigi myndi duga, nema annar hvor þeirra feðga færi til konungs, og sagði, að þeir myndu fá virðing mikla af konungi, ef þeir vildu hann þýðast, sagði frá mikið, sem satt var, að konungr var góðr mönnum sínum, bæði til fjár og metnaðar.

Kveld-Úlfr sagði, að það var hans hugboð - "að vér feðgar munum ekki bera gæfu til þessa konungs, og mun eg ekki fara á fund hans; en ef Þórólfr kemr heim í sumar, þá mun hann auðbeðinn þessar farar og svo að gerast konungs maðr. Segðu svo konungi, að eg mun vera vinr hans og alla menn, þá er að mínum orðum láta, halda til vináttu við hann. eg mun og halda hinu sama um stjórn og umboð af hans hendi sem áðr hafði eg af fyrra konungi, ef konungr vill, að svo sé, og enn síðar sjá, hversu semst með oss konungi."

Síðan fór Ölvir aftr til konungs og sagði honum, að Kveld-Úlfr myndi senda honum son sinn, og sagði, að sá var betr til fallinn, er þá var eigi heima. Lét konungr þá vera kyrrt; fór hann þá um sumarið inn í Sogn, en er haustaði, bjóst hann að fara norðr til Þrándheims.

The messengers came to Kveldulf, and were well received. They set forth their errand, said that the king would have Kveldulf come to him. "He has heard," said they, 'that you are a man of renown and high family. You will get from him terms of great honor, for the king is very keen on this, to have with him such as he hears are men of mark for strength and bravery."

Kveldulf answered that he was an old man, not fit for war or to be out in warships. "I will now," said he, 'sit at home and leave serving kings."

Upon this the messengers said, 'then let your son go to the king; he is a tall man and a likely warrior. The king will make you a baron," said they to Grim, "if you will serve him."

"I will be made baron under none," said Grim, "while my father lives; he, while he lives, shall be my liege-lord."

The messengers went away, and when they came to the king told him all that Kveldulf had said before them. Whereat the king looked sullen, but he spoke little; these men, he said, were proud, or what were they aiming at?

Aulvir Hnuf was standing near, and he bade the king not be wroth. "I will go," said he, "to Kveldulf; and he will consent to come to you, as soon as he knows that you think it a matter of moment."

So Aulvir went to Kveldulf and told him that the king was wroth, and it would not go well unless one of the two, father or son, came to the king; he said, too, that he would get them great honor from the king if they would but pay homage. Further he told them at length, as was true, that the king was liberal to his men both in money and in honors.

Kveldulf said, "My foreboding is that I and my sons shall get no luck from this king: and I will not go to him. But if Thorolf returns this summer, he will be easily won to this journey, as also to be made the king's man. Say you this to the king, that I will be his friend, and will keep to his friendship all who heed my words; I will also hold the same rule and authority from his hand that I held before from the former king, if he will that it continue so still, and I will see how I and the king agree."

Then Aulvir went back and told the king that Kveldulf would send him his son, and he (said Aulvir) would suit better; but he was not then at home. The king let the matter rest. In the summer he went inland to Sogn, but in autumn made ready to go northwards to Throndheim.

Taka þeir feðgar þá tal sín í milli; spyr Þórólfr eftir, hvað verið hefir í erindum þeirra manna, er Haraldr sendi þangað. Kveld-Úlfr sagði, að konungr hafði til þess orð sent, að Kveld-Úlfr skyldi gerast maðr hans eða sonr hans annar hvor.

"Hvernig svaraðir þú?" kvað Þórólfr.

"Eg sagði svo sem mér var í hug, að eg myndi aldrei ganga á hönd Haraldi konungi, og svo mynduð þið gera báðir, ef eg skyldi ráða. Ætla eg, að þær lyktir muni á verða, að vér munum aldurtila hljóta af þeim konungi."

"Þá verðr allmjög á annan veg," sagði Þórólfur, "en mér segir hugr um, því að eg ætla mig skulu af honum hljóta hinn mesta frama, og til þess er eg fastráðinn að fara á fund konungs og gerast hans maður, og það hefi eg sannspurt, að hirð hans er skipuð afreksmönnum einum. Þykir mér það allfýsilegt að koma í þeirra sveit, ef þeir vilja við mér taka. Eru þeir menn haldnir miklu betr en allir aðrir í þessu landi. Er mér svo frá sagt konungi, að hann sé hinn mildasti af fégjöfum við menn sína og eigi síðr þess ör að gefa þeim framgang og veita ríki þeim, er honum þykja til þess fallnir. En mér spyrst á þann veg til um alla þá, er bakverpast vilja við honum og þýðast eigi hann með vináttu, sem allir verði ekki að manna; stökkva sumir af landi á brott, en sumir gerast leigumenn. Þykir mér það undarlegt, faðir, um svo vitran mann sem þú ert og metnaðargjarnan, er þú vildir eigi með þökkum taka vegs emd þá, er konungr bauð þér. En ef þú þykist vera forspár um það, að vér munum hljóta af konungi þessum ófarnað og hann muni vilja vera vor óvinur, hví fórstu eigi þá til orustu í móti honum með konungi þeim, er þú ert áðr handgenginn? Nú þykir mér það ósæmilegast að vera hvorki vinr hans né óvinr."

"Eftir gekk það," kvað Kveld-Úlfur, "er mér bauð hugr um, að þeir myndu engir sigurför fara, er börðust við Harald lúfu norðr á Mæri. En slíkt sama mun það vera satt, að Haraldr mun verða að miklum skaða mínum frændum. En þú, Þórólfur, munt ráða vilja athöfnum þínum. Ekki óttast eg það, þóttú komir í sveit með hirðmönnum Haralds, að eigi þykir þú hlutgengr eða jafn hinum fremstum í öllum mannraunum. Varast þú það, að eigi ætlir þú hóf fyrir þér eða keppist við þér meiri menn; en eigi muntu fyrir vægja að heldr."

En er Þórólfr bjóst á brott, þá leiddi Kveld-Úlfr hann ofan til skips, hvarf til hans og bað hann vel fara og bað þá heila hittast.

Father and son had some talk together. Thorolf asked what had been the errand of the men whom Harold sent thither. Kveldulf said the king had sent them with this message, that Kveldulf or else one of his sons should become his man.

"How did you answer?" said Thorolf.

"I spoke what was in my mind, that I would never take service with king Harold; and you two will both do the same, if I may counsel: this I think will be the end, that we shall reap ruin from that king."

'that," said Thorolf, "is quite contrary to what my mind tells me, for I think I shall get from him much advancement. And on this I am resolved, to seek the king, and become his man; and this I have learnt for true, that his guard is made up of none but valiant men. To join their company, if they will have me, seems to me most desirable; these men are in far better case than all others in the land. And 'tis told me of the king that he is most generous in money gifts to his men, and not slow to give them promotion and to grant rule to such as he deems meet for it. Whereas I hear this about all that turn their backs upon him and pay him not homage with friendship, that they all become men of naught, some flee abroad, some are made hirelings. It seems wonderful to me, father, in a man so wise and ambitious as you are, that you would not thankfully take the dignity which the king offered you. But if you think that you have prophetic foresight of this, that we shall get misfortune from this king, and that he will be our enemy, then why didst you not go to battle against him with that king in whose service you wert before? Now, methinks it is most unreasonable neither to be his friend nor his enemy."

"It went," said Kveldulf, "just as my mind foreboded, that they marched not to victory who went northwards to fight with Harold Shockhead in Mæra; and equally true will this be, that Harold will work much scathe on my kin. But you, Thorolf, wilt take your own counsel in your own business; nor do I fear, though you enter into the company of Harold's guards, that you wilt not be thought capable and equal to the foremost in all proofs of manhood. Only beware of this, keep within bounds, nor rival your betters; you wilt not, I am sure, yield to others overmuch."

But when Thorolf made him ready to go, Kveldulf accompanied him down to the ship and embraced him, with wishes for his happy journey and their next merry meeting.

Það var eitt haust, að þar var gildi fjölmennt, og voru þeir Björgólfr feðgar í gildinu göfgastir menn; þar var hlutaðr tvímenningr á öftnum, sem siðvenja var til. En þar að gildinu var sá maður, er Högni hét; hann átti bú í Leku; hann var maðr stórauðigur, allra manna fríðastr sýnum, vitr maðr og ættsmár og hafði hafist af sjálfum sér. Hann átti dóttr allfríða, er nefnd er Hildiríðr. Hún hlaut að sitja hjá Björgólfi. Töluðu þau margt um kveldið; leist honum mærin fögr. Litlu síðar var slitið gildinu.

Það sama haust gerði Björgólfr gamli heimanför sína og hafði skútu, er hann átti, og á þrjátigi menn; hann kom fram í Leku, og gengu þeir heim til húss tuttugu, en tíu gættu skips. En er þeir komu á bæinn, þá gekk Högni á mót honum og fagnaði vel, bauð honum þar að vera með sínu föruneyti, en hann þekktist það, og gengu þeir inn í stofu. En er þeir höfðu afklæðst og tekið upp yfirhafnir, þá lét Högni bera inn skapker og mungát. Hildiríðr bóndadóttir bar öl gestum.

Björgólfr kallar til sín Högna bónda og segir honum, að - "erindi er það hingað, að eg vil, að dóttir þín fari heim með mér, og mun eg nú gera til hennar lausabrullaup."

En Högni sá engan annan sinn kost en láta allt svo vera sem Björgólfr vildi. Björgólfr keypti hana með eyri gulls, og gengu þau í eina rekkju bæði. Fór Hildiríðr heim með Björgólfi í Torgar. Brynjólfr lét illa yfir þessi ráðagerð.

Þau Björgólfr og Hildiríðr áttu tvo sonu; hét annar Hárekur, en annar Hrærekr.

Síðan andast Björgólfur; en þegar hann var út hafinn, þá lét Brynjólfr Hildiríði á brott fara með sonu sína; fór hún þá í Leku til föðr síns, og fæddust þar upp synir Hildiríðar; þeir voru menn fríðir sýnum, litlir vexti, vel viti bornir, líkir móðurfrændum sínum; þeir voru kallaðir Hildiríðarsynir. Lítils virti Brynjólfr þá og lét þá ekki hafa af föðurarfi þeirra. Hildiríðr var erfingi Högna, og tók hún og synir hennar arf eftir hann og bjuggu þá í Leku og höfðu auð fjár; þeir voru mjög jafnaldrar, Bárðr Brynjólfsson og Hildiríðarsynir. Þeir feðgar, Brynjólfr og Björgólfur, höfðu lengi haft finnferð og finnskatt.

Norðr á Hálogalandi heitir fjörðr Vefsnir. Þar liggr ey í firðinum og heitir Álöst, mikil ey og góð; í henni heitir bær á Sandnesi. Þar bjó maður, er Sigurðr hét; hann var auðgastr norðr þar; hann var lendr maðr og spakr að viti. Sigríðr hét dóttir hans og þótti kostr bestr á Hálogalandi; hún var einbirni hans og átti arf að taka eftir Sigurð, föðr sinn.

Bárðr Brynjólfsson gerði heimanferð sína, hafði skútu og á þrjá tigu manna; hann fór norðr í Álöst og kom á Sandnes til Sigurðar. Bárðr hefr uppi orð sín og bað Sigríðar. Því máli var vel svarað og líklega, og kom svo, að Bárði var heitið meyjunni. Ráð þau skyldu takast að öðru sumri. Skyldi þá Bárðr sækja norðr þangað ráðið.

One autumn there was a banquet where many men were gathered, Bjorgolf and his son being there the most honorable guests. In the evening they were paired off by lot to drink together, as the old custom was. Now, there was at the banquet a man named Hogni, owner of a farm in Leka, a man of great wealth, very handsome, shrewd, but of low family, who had made his own way. He had a most beautiful daughter, Hildirida by name; and it fell to her lot to sit by Bjorgolf. They talked much together that evening, and the fair maiden charmed the old man. Shortly afterwards the banquet broke up.

That same autumn old Bjorgolf journeyed from home in a cutter of his own, with thirty men aboard. He came to Leka, and twenty of them went up to the house, while ten guarded the ship. When they came to the farm, Hogni went out to meet him, and made him welcome, invited him and his comrades to lodge there, which offer Bjorgolf accepted, and they entered the room. But when they had doffed their traveling clothes and donned mantles, then Hogni gave orders to bring in a large bowl of beer; and Hildirida, the daughter of the house, bare ale to the guests.

Bjorgolf called to him Hogni the goodman, and said, "My errand here is this: I will have your daughter to go home with me, and will even now make with her a hasty wedding."

Hogni saw no choice but to let all be as Bjorgolf would; so Bjorgolf bought her with an ounce of gold, and they became man and wife, and Hildirida went home with Bjorgolf to Torgar. Brynjolf showed him ill-pleased at this business.

Bjorgolf and Hildirida had two sons; one was named Harek, the other Hærek.

Soon after this Bjorgolf died; but no sooner was he buried than Brynjolf sent away Hildirida and her sons. She went to her father at Leka, and there her sons were brought up. They were good-looking, small of stature, naturally shrewd, like their mother's kin. They were commonly called Hildirida's sons. Brynjolf made little count of them, and did not let them inherit aught of their father's. Hildirida was Hogni's heiress, and she and her sons inherited from him and dwelt in Leka, and had plenty of wealth. Bard, Brynjolf's son, and Hildirida's sons were about of an age. Bjorgolf and his son Brynjolf had long held the office of going to the Finns, and collecting the Finns" tribute.

Northwards, in Halogaland is a firth called Vefsnir, and in the firth lies an island called Alost, a large island and a good, and in this a farm called Sandness. There dwelt a man named Sigurd, the richest man thereabouts in the north; he was a baron, and wise of understanding. He had a daughter named Sigridr; she was thought the best match in Halogaland, being his only child and sole heiress to her father.

Bard Brynjolf's son journeyed from home with a cutter and thirty men aboard northwards to Alost, and came to Sigurd at Sandness. There he declared his business, and asked Sigridr to wife. This offer was well received and favorable answered, and so it came about that Bard was betrothed to the maiden. The marriage was to take place the next summer. Bard was then to come north for the wedding.

Af öllum hirðmönnum virti konungr mest skáld sín; þeir skipuðu annað öndvegi. Þeirra sat innst Auðunn illskælda; hann var elstr þeirra, og hann hafði verið skáld Hálfdanar svarta, föðr Haralds konungs. Þar næst sat Þorbjörn hornklofi, en þar næst sat Ölvir hnúfa, en honum hið næsta var skipað Bárði; hann var þar kallaðr Bárðr hvíti eða Bárðr sterki. Hann virtist þar vel hverjum manni; með þeim Ölvi hnúfu var félagsskapr mikill.

Það sama haust komu til Haralds konungs þeir Þórólfr Kveld-Úlfsson og Eyvindr lambi, sonr Berðlu-Kára. Fengu þeir þar góðar viðtökur; þeir höfðu þangað snekkju, tvítugsessu, vel skipaða, er þeir höfðu áðr haft í víking; þeim var skipað í gestaskála með sveit sína.

Þá er þeir höfðu þar dvalist, til þess er þeim þótti tími til að ganga á fund konungs, gekk þar með þeim Berðlu-Kári og Ölvir hnúfa. Þeir kveðja konung.

Þá segir Ölvir hnúfa, að þar er kominn sonr Kveld-Úlfs - "sem eg sagði yðr í sumar, að Kveld-Úlfr myndi senda til yðvar; munu yðr heit hans öll föst; megið þér nú sjá sannar jartegnir, að hann vill vera vinr yðvar fullkominn, er hann hefir sent son sinn hingað til þjónustu við yður, svo skörulegan mann sem þér megið nú sjá. Er sú bæn Kveld-Úlfs og allra vor, að þú takir við Þórólfi vegsamlega og gerir hann mikinn mann með yðr."

Konungr svarar vel máli hans og kveðst svo gera skyldu - "ef mér reynist Þórólfr jafnvel mannaðr sem hann er sýnum fulldrengilegr."

Síðan gerðist Þórólfr handgenginn konungi og gekk þar í hirðlög, en Berðlu-Kári og Eyvindr lambi, sonr hans, fóru suðr með skip það, er Þórólfr hafði norðr haft. Fór þá Kári heim til búa sinna og þeir Eyvindr báðir. Þórólfr var með konungi, og vísaði konungr honum til sætis milli þeirra Ölvis hnúfu og Bárðar, og gerðist með þeim öllum hinn mesti félagsskapr.

Það var mál manna um Þórólf og Bárð, að þeir væru jafnir að fríðleik og á vöxt og afl og alla atgervi. Nú er Þórólfr þar í allmiklum kærleikum af konungi og báðir þeir Bárðr.

En er veturinn leið af og sumar kom, þá bað Bárðr sér orlofs konung að fara að vitja ráðs þess, er honum hafði heitið verið hið fyrra sumar. En er konungr vissi, að Bárðr átti skylt erindi, þá lofaði hann honum heimferð. En er hann fékk orlof, þá bað hann Þórólf fara með sér norðr þangað; sagði hann, sem satt var, að hann myndi þar mega hitta marga frændr sína göfga, þá er hann myndi eigi fyrr séð hafa eða við kannast. Þórólfi þótti það fýsilegt, og fá þeir til þess orlof af konungi, búast síðan, höfðu skip gott og föruneyti, fóru þá leið sína, er þeir voru búnir. En er þeir koma í Torgar, þá senda þeir Sigurði menn og láta segja honum, að Bárðr mun þá vitja ráða þeirra, er þeir höfðu bundið með sér hið fyrra sumar. Sigurðr segir, að hann vill það allt halda, sem þeir höfðu mælt; gera þá ákveðið um brullaupsstefnu, og skulu þeir Bárðr sækja norðr þangað á Sandnes.

En er að þeirri stefnu kom, þá fara þeir Brynjólfr og Bárðr og höfðu með sér margt stórmenni, frændr sína og tengdamenn. Var það sem Bárðr hafði sagt, að Þórólfr hitti þar marga frændr sína, þá er hann hafði ekki áðr við kannast. Þeir fóru, til þess er þeir komu á Sandnes, og var þar hin prúðlegasta veisla. En er lokið var veislunni, fór Bárðr heim með konu sína og dvaldist heima um sumarið og þeir Þórólfr báðir. En um haustið koma þeir suðr til konungs og voru með honum vetr annan.

Á þeim vetri andaðist Brynjólfr. En er það spyr Bárður, að honum hafði þar arfr tæmst, þá bað hann sér heimfararleyfis, en konungr veitti honum það; og áðr þeir skildust, gerðist Bárðr lendr maður, sem faðir hans hafði verið, og hafði af konungi veislr allar, þvílíkar sem Brynjólfr hafði haft. Bárðr fór heim til búa sinna og gerðist brátt höfðingi mikill; en Hildiríðarsynir fengu ekki af arfinum þá [...]

Of all his guard the king most prized his skalds; they occupied the second high seat. Of these Audun Ill-skald sat innermost, being the oldest; he had been skald to Halfdan Swarthy, king Harold's father. Next to him sat Thorbjorn Raven, then Aulvir Hnuf, and next to him was placed Bard; he was there by-named Bard the White or Bard the Strong. He was in honor with everyone there, but between him and Aulvir Hnuf was a close friendship.

That same autumn came to king Harold Thorolf Kveldulf's son and Eyvind Lambi, Kari of Berdla's son, and they were well received. They brought thither a swift twenty-benched long-ship well manned, which they had before used in sea-roving. They and their company were placed in the guest-hall.

But when they had waited there till they thought it a fit time to go before the king, Kari of Berdla and Aulvir Hnuf went in with them. They greeted the king.

Then said Aulvir Hnuf, "Here is come Kveldulf's son, whom I told you in the summer Kveldulf would send. His promise to you will now stand fast; for here you can see true tokens that he will be your friend in all when he hath sent his son hither to take service with you, a stalwart man as you may see. Now, this is the boon craved by Kveldulf and by us all, that you receive Thorolf with honor and make him a great man with you."

The king answered his words well, promising that so he would do, "If," said he, "Thorolf proves himself as accomplished in deed as he is right brave in look."

After this Thorolf was made of the king's household, and one of his guard, and Kari of Berdla and his son Eyvind Lambi went back south in the ship which Thorolf had brought north, and so home to Kari's farm. Thorolf remained with the king, who appointed him a seat between Aulvir Hnuf and Bard; and these three struck up a close friendship.

And all men said of Thorolf and Bard that they were a well-matched pair for comeliness, stature, strength, and all doughty deeds. And both were in high favor with the king.

But when winter was past and summer came, then Bard asked leave to go and see to the marriage promised to him the summer before. And when the king knew that Bard's errand was urgent, he allowed him to go home. Then Bard asked Thorolf to go north with him, saying (as was true) that he would meet there many of his kin, men of renown, whom he had not yet seen or known. Thorolf thought this desirable, so they got leave from the king for this; then they made them ready, took a good ship and crew, and went their way. When they came to Torgar, they sent word to Sigurd that Bard would now see to that marriage on which they had agreed the summer before. Sigurd said that he would hold to all that they had arranged; so they fixed the wedding-day, and Bard with his party were to come north to Sandness.

At the appointed time Brynjolf and Bard set out, and with them many great men of their kin and connexions. And it was as Bard had said, that Thorolf met there many of his kinsmen that he had not known before. They journeyed to Sandness, and there was held the most splendid feast. And when the feast was ended, Bard went home with his wife, and remained at home through the summer, and Thorolf with him. In the autumn they came south to the king, and were with him another winter.

During that winter Brynjolf died; and when Bard learnt that the inheritance there was open for him, he asked leave to go home. This the king granted, and before they parted Bard was made a baron, as his father had been, and held of the king all those same grants that Brynjolf had held. Bard went home to his estate, and at once became a great chief; but Hildirida's sons got no more of the heritage than before. Bard had a son by his wife; he was named Grim. Meanwhile Thorolf was with the king, and in great honor.

Haraldr konungr hélt norðan liði sínu; hann hafði sjálfr skip mikið og skipað hirð sinni. Þar var í stafni Þórólfr Kveld-Úlfsson og Bárðr hvíti og synir Berðlu-Kára, Ölvir hnúfa og Eyvindr lambi, en berserkir konungs tólf voru í söxum. Fundr þeirra var suðr á Rogalandi í Hafursfirði; var þar hin mesta orusta, er Haraldr konungr hafði átt, og mikið mannfall í hvorratveggju liði. Lagði konungr framarlega skip sitt, og var þar ströngust orustan. En svo lauk, að Haraldr konungr fékk sigur, en þar féll Þórir haklangur, konungr af Ögðum, en Kjötvi hinn auðgi flýði og allt lið hans, það er upp stóð, nema það, er til handa gekk.

Eftir orustuna, þá er kannað var lið Haralds konungs, var margt fallið, og margir voru mjög sárir. Þórólfr var sár mjög, en Bárðr meir, og enginn var ósár á konungsskipinu fyrir framan siglu, nema þeir, er eigi bitu járn, en það voru berserkir. Þá lét konungr binda sár manna sinna og þakkaði mönnum framgöngu sína og veitti gjafir og lagði þar mest lof til, er honum þótti maklegir, og hét þeim að auka virðing þeirra, nefndi til þess skipstjórnarmenn og þar næst stafnbúa sína og aðra frambyggja. Þá orustu átti Haraldr konungr síðasta innan lands, og eftir það fékk hann enga viðstöðu, og eignaðist hann síðan land allt. Konungr lét græða menn sína, þá er lífs var auðið, en veita umbúnað dauðum mönnum, þann sem þá var siðvenja til.

Þórólfr og Bárðr lágu í sárum; tóku sár Þórólfs að gróa, en Bárðar sár gerðust banvæn. Þá lét hann kalla konung til sín og sagði honum svo:

"Ef svo verður, að eg deyja úr þessum sárum, þá vil eg þess biðja yður, að þér látið mig ráða fyrir arfi mínum."

En er konungr hafði því játað, þá sagði hann:

"Arf minn allan, vil eg, að taki Þórólfur, félagi minn og frændi, lönd og lausa aura. Honum vil eg og gefa konu mína og son minn til uppfæðslu, því að eg trúi honum til þess best allra manna."

Hann festir þetta mál sem lög voru til að leyfi konungs. Síðan andast Bárður, og var honum veittr umbúnaður, og var hann harmdauði mjög. Þórólfr varð heill sára sinna og fylgdi konungi um sumarið og hafði fengið allmikinn orðstír.

Konungr fór um haustið norðr til Þrándheims. Þá biðr Þórólfr orlofs að fara norðr á Hálogaland að vitja gjafar þeirrar, er hann hafði þegið um sumarið að Bárði, frænda sínum. Konungr lofar það og gerir með orðsending og jartegnir, að Þórólfr skal það allt fá, er Bárðr gaf honum, lætr það, að sú gjöf var ger með ráði konungs og hann vill svo vera láta. Gerir konungr þá Þórólf lendan mann og veitir honum þá allar veislr þær, sem áðr hafði Bárðr haft, fær honum finnferðina með þvílíkum skildaga, sem áðr hafði haft Bárður; konungr gaf Þórólfi langskip gott með reiða öllum og lét búa ferð hans þaðan sem best. Síðan fór Þórólfr þaðan ferð sína, og skildust þeir konungr með hinum mesta kærleik.

En er Þórólfr kom norðr í Torgar, þá var honum þar vel fagnað; sagði hann þá fráfall Bárðar og það með, að Bárðr hefði gefið honum eftir sig lönd og lausa aura og kvonfang það, er hann hafði áðr átt; ber fram síðan orð konungs og jartegnir.

En er Sigríðr heyrði þessi tíðindi, þá þótti henni skaði mikill eftir mann sinn. En Þórólfr var henni áðr mjög kunnugur, og vissi hún, að hann var hinn mesti merkismaðr og það gjaforð var allgott. Og með því að það var konungs boð, þá sá hún það að ráði og með henni vinir hennar að heitast Þórólfi, ef það væri föðr hennar eigi í móti skapi. Síðan tók Þórólfr þar við forráðum öllum og svo við konungssýslu.

Þórólfr gerði heimanför sína og hafði langskip og á nær sex tigu manna og fór síðan, er hann var búinn, norðr með landi; og einn dag að kveldi kom hann í Álöst á Sandnes; lögðu skip sitt til hafnar; en er þeir höfðu tjaldað og um búist, fór Þórólfr upp til bæjar með tuttugu menn. Sigurðr fagnaði honum vel og bauð honum þar að vera, því að þar voru áðr kunnleikar miklir með þeim, síðan er mægð hafði tekist með þeim Sigurði og Bárði. Síðan gengu þeir Þórólfr inn í stofu og tóku þar gisting.

Sigurðr settist á tal við Þórólf og spurði að tíðindum. Þórólfr sagði frá orustu þeirri, er verið hafði um sumarið suðr á landi, og fall margra manna, þeirra er Sigurðr vissi deili á. Þórólfr sagði, að Bárður, mágr hans, hafði andast úr sárum þeim, er hann fékk í orustu. Þótti það báðum þeim hinn mesti mannskaði. Þá segir Þórólfr Sigurði, hvað verið hafði í einkamálum með þeim Bárði, áðr en hann andaðist, og svo bar hann fram orðsendingar konungs, að hann vildi það allt haldast láta, og sýndi þar með jartegnir. Síðan hóf Þórólfr upp bónorð sitt við Sigurð og bað Sigríðar, dóttr hans. Sigurðr tók því máli vel, sagði, að margir hlutir héldu til þess: sá fyrstur, að konungr vill svo vera láta, svo það, að Bárðr hefði þess beðið, og það með, að Þórólfr var honum kunnugr og honum þótti dóttir sín vel gift; var það mál auðsótt við Sigurð; fóru þá fram festar og ákveðin brullaupsstefna í Torgum um haustið.

Fór þá Þórólfr heim til bús síns og hans förunautar og bjó þar til veislu mikillar og bauð þangað fjölmenni miklu. Var þar margt frænda Þórólfs göfugra. Sigurðr bjóst og norðan og hafði langskip mikið og mannval gott. Var að þeirri veislu hið mesta fjölmenni.

Brátt fannst það, að Þórólfr var ör maðr og stórmenni mikið; hafði hann um sig sveit mikla, en brátt gerðist kostnaðarmikið og þurfti föng mikil. Þá var ár gott og auðvelt að afla þess, er þurfti.

Á þeim vetri andaðist Sigurðr á Sandnesi, og tók Þórólfr arf allan eftir hann; var það allmikið fé.

Þeir synir Hildiríðar fóru á fund Þórólfs og hófu upp tilkall það, er þeir þóttust þar eiga um fé það, er átt hafði Björgólfur, faðir þeirra.

Þórólfr svarar svo: "Það var mér kunnugt of Brynjólf og enn kunnara um Bárð, að þeir voru manndómsmenn svo miklir, að þeir myndu hafa miðlað ykkr það af arfi Björgólfs, sem þeir vissu, að réttindi væru til. Var eg nær því, að þið hófuð þetta sama ákall við Bárð, og heyrðist mér svo, sem honum þætti þar engi sannindi til, því að hann kallaði ykkr frillusonu."

Hárekr sagði, að þeir myndu vitni til fá, að móðir þeirra var mundi keypt - "en satt var það, að við leituðum ekki fyrst þessa mála við Brynjólf, bróðr okkarn; var þar og með skyldum að skipta. En af Bárði væntum við okkr sæmdar í alla staði; urðu og eigi löng vor viðskipti. En nú er arfr þessi kominn undir óskylda menn okkur, og megum við nú eigi með öllu þegja yfir missu okkarri. En vera kann, að enn sé sem fyrr sá ríkismunur, að við fáum eigi rétt af þessu máli fyrir þér, ef þú vilt engi vitni heyra, þau er við höfum fram að flytja, að við séum menn aðalbornir."

Þórólfr svarar þá stygglega: "Því síðr ætla eg ykkr arfborna, að mér er sagt móðir ykkr væri með valdi tekin og hernumin heim höfð."

Eftir það skildu þeir þessa ræðu.

Harold held on his way from the north, with a large force, having his guards on board. In the forecastle of the king's ship were Thorolf Kveldulfsson, Bard the White, Kari of Berdla's sons, Aulvir Hnuf and Eyvind Lambi, and in the prow were twelve Berserks of the king. The fleets met south in Rogaland in Hafr's Firth. There was fought the greatest battle that king Harold had had, with much slaughter in either host. The king set his own ship in the van, and there the battle was most stubborn, but the end was that king Harold won the victory. Thorir Longchin, king of Agdir, fell there, but Kjotvi the wealthy fled with all his men that could stand, save some that surrendered after the battle.

When the roll of Harold's army was called, many were they that had fallen, and many were sore wounded. Thorolf was badly wounded, Bard even worse; nor was there a man unwounded in the king's ship before the mast, except those whom iron bit not—to wit the Berserks. Then the king had his men's wounds bound up, and thanked them for their valor, and gave them gifts, adding most praise where he thought it most deserved. He promised them also further honor, naming some to be steersmen, others forecastle men, others bow-sitters. This was the last battle king Harold had within the land; after this none withstood him; he was supreme over all Norway. The king saw to the healing of his men, whose wounds gave them hope of life, as also to the burial of the dead with all customary honors.

Thorolf and Bard lay wounded. Thorolf's wounds began to heal, but Bard's proved mortal. Then Bard had the king called to him, and spoke thus:

"If it so be that I die of these wounds, then I would ask this of you, that I may myself name my heir."

To this when the king assented, then said he:

"I will that Thorolf my friend and kinsman take all my heritage, both lands and chattels. To him, also, will I give my wife and the bringing up of my son, because I trust him for this above all men."

This arrangement he made fast, as the law was, with the leave of the king. Then Bard died, and was buried, and his death was much mourned. Thorolf was healed of his wounds, and followed the king, and had won great glory.

In the autumn the king went north to Throndheim. Then Thorolf asked to go north to Halogaland, to see after those gifts which he had received in the summer from his kinsman Bard. The king gave leave for this, adding a message and tokens that Thorolf should take all that Bard had given him, showing that the gift was with the counsel of the king, and that he would have it so. Then the king made Thorolf a baron, and granted him all the rights which Bard had had before, giving him the journey to the Finns on the same terms. He also supplied to Thorolf a good long-ship, with tackling complete, and had everything made ready for his journey thence in the best possible way. So Thorolf set out, and he and the king parted with great affection.

But when Thorolf came north to Torgar, he was well received. He told them of Bard's death; also how Bard had left him both lands and chattels, and her that had been his wife; then he showed the king's order and tokens.

When Sigridr heard these tidings, she felt her great loss in her husband, but with Thorolf she was already well acquainted, and knew him for a man of great mark; and this promise of her in marriage was good, and besides there was the king's command. So she and her friends saw it to be the best plan that she should be betrothed to Thorolf, unless that were against her father's mind. Thereupon Thorolf took all the management of the property, and also the king's business.

Soon after this Thorolf started with a long-ship and about sixty men, and coasted northwards, till one day at eventide he came to Sandness in Alost; there they moored the ship. And when they had raised their tent, and made arrangements, Thorolf went up to the farm buildings with twenty men. Sigurd received him well, and asked him to lodge there, for there had been great intimacy between them since the marriage connection between Sigurd and Bard. Then Thorolf and his men went into the hall, and were there entertained.

Sigurd sat and talked with Thorolf, and asked tidings. Thorolf told of the battle fought that summer in the south, and of the fall of many men whom Sigurd knew well, and withal how Bard his son-in-law had died of wounds received in the battle. This they both felt to be a great loss. Then Thorolf told Sigurd what had been the covenant between him and Bard before he died, and he declared also the orders of the king, how he would have all this hold good, and this he showed by the tokens. After this Thorolf entered on his wooing with Sigurd, and asked Sigridr, his daughter, to wife. Sigurd received the proposal well; he said there were many reasons for this; first, the king would have it so; next, Bard had asked it; and further he himself knew Thorolf well, and thought it a good match for his daughter. Thus Sigurd was easily won to grant this suit; whereupon the betrothal was made, and the wedding was fixed for the autumn at Torgar.

Then Thorolf went home to his estate, and his comrades with him. There he prepared a great feast, and bade many thereto. Of Thorolf's kin many were present, men of renown. Sigurd also came thither from the north with a long-ship and a chosen crew.

Numerously attended was that feast, and it was at once seen that Thorolf was free-handed and munificent. He kept about him a large following, whereof the cost was great, and much provision was needed; but the year was good, and needful supplies were easily found.

During that winter Sigurd died at Sandness, and Thorolf was heir to all his property; this was great wealth.

Now the sons of Hildirida came to Thorolf, and put in the claim which they thought they had on the property that had belonged to their father Bjorgolf.

Thorolf answered them thus: 'this I knew of Brynjolf, and still better of Bard, that they were men so generous that they would have let you have of Bjorgolf's heritage what share they knew to be your right. I was present when you two put in this same claim on Bard, and I heard what he thought, that there was no ground for it, for he called you illegitimate."

Harek said that they would bring witnesses that their mother was duly bought with payment; "It is true that we did not at first treat of this matter with Brynjolf our brother—it was a case of sharing between kinsmen—but of Bard we hoped to get our dues in every respect, though our dealings with him were not for long. Now however this heritage has come to men who are in nowise our kin, and we cannot be altogether silent about our wrong; but it may be that, as before, might will so prevail that we get not our right of you in this, if you refuse to hear the witness that we can bring to prove us honorably born."

Thorolf then answered angrily: 'so far am I from thinking you legitimate heirs that I am told your mother was taken by force, and carried home as a captive."

After that they left talking altogether.

Þórólfr fór víða um mörkina; en er hann sótti austr á fjallið, spurði hann, að Kylfingar voru austan komnir og fóru þar að finnkaupum, en sums staðar með ránum. Þórólfr setti til Finna að njósna um ferð Kylfinga, en hann fór eftir að leita þeirra og hitti í einu bóli þrjá tigu manna og drap alla, svo að engi komst undan, en síðan hitti hann saman fimmtán eða tuttugu. Alls drápu þeir nær hundrað manna og tóku þar ógrynni fjár og komu aftr um vorið við svo búið. Fór Þórólfr þá til bús síns á Sandnes og sat þar lengi. Um vorið lét hann gera langskip mikið og á drekahöfuð, lét það búa sem best, hafði það norðan með sér.

Þórólfr sópast mjög um föng þau, er þá voru á Hálogalandi, hafði menn sína í síldveri og svo í skreiðfiski; selver voru og nóg og eggver; lét hann það allt að sér flytja. Hann hafði aldregi færra frelsingja heima en hundrað; hann var ör maðr og gjöfull og vingaðist mjög við stórmenni, alla þá menn, er honum voru í nánd; hann gerðist ríkr maðr og lagði mikinn hug á um skipa búnað sinn og vopna.

Far and wide about Finmark did he travel; but when he reached the fells eastward, he heard that the Kylfings were come from the east, and were there for trading with the Finns, but in some places for plunder also. Thorolf set Finns to spy out the movements of the Kylfings, and he followed after to search for them, and came upon thirty men in one den, all of whom he slew, letting none escape, and afterwards he found together fifteen or twenty. In all they slew near upon a hundred, and took immense booty, and returned in the spring after doing this. Thorolf then went to his estates at Sandness, and remained there through the spring. He had a long-ship built, large, and with a dragon's head, fitted out in the best style; this he took with him from the north.

Thorolf gathered great stores of what there was in Halogaland, employing his men after the herrings and in other fishing; seal-hunting there was too in abundance, and egg-gathering, and all such provision he had brought to him. Never had he fewer freedmen about his home than a hundred; he was open-handed and liberal, and readily made friends with the great, and with all that were near him. A mighty man he became, and he bestowed much care on his ships, equipment, and weapons.

Þórólfr bjó veislu í móti konungi og lagði á kostnað mikinn. Var það ákveðið, nær konungr skyldi þar koma. Þórólfr bauð þangað fjölda manns og hafði þar allt hið besta mannval, það er kostr var. Konungr hafði nær þrjú hundruð manna, er hann kom til veislunnar, en Þórólfr hafði fyrir fimm hundruð manna. Þórólfr hafði látið búa kornhlöðu mikla, er þar var, og látið leggja bekki í og lét þar drekka, því að þar var engi stofa svo mikil, er það fjölmenni mætti allt inni vera; þar voru og festir skildir umhverfis í húsinu.

Konungr settist í hásæti; en er alskipað var hið efra og hið fremra, þá sást konungr um og roðnaði og mælti ekki, og þóttust menn finna, að hann var reiðr. Veisla var hin prúðlegasta og öll föng hin bestu; konungr var heldr ókátr og var þar þrjár nætur, sem ætlað var.

Þann dag, er konungr skyldi brott fara, gekk Þórólfr til hans og bað, að þeir skyldu fara ofan til strandar; konungr gerði svo; þar flaut fyrir landi dreki sá, er Þórólfr hafði gera látið, með tjöldum og öllum reiða. Þórólfr gaf konungi skipið og bað, að konungr skyldi svo virða sem honum hafði til gengið, að hann hafði fyrir því haft fjölmenni svo mikið, að það væri konungi vegsemd, en ekki fyrir kapps sakir við hann. Konungr tók þá vel orðum Þórólfs og gerði sig þá blíðan og kátan; lögðu þá og margir góð orð til, sögðu sem satt var, að veislan var hin vegsamlegasta og útleiðslan hin skörulegasta og konungi var styrkr mikill að slíkum mönnum; skildust þá með kærleik miklum.

Fór konungr norðr á Hálogaland, sem hann hafði ætlað, og sneri aftr suður, er leið á sumarið; fór þá enn að veislum, þar sem fyrir honum var búið.

Thorolf prepared a banquet for the king at great cost; it was fixed for when the king should come there. To this he bade a numerous company, the best men that could be found. The king had about three hundred men with him when he came to the banquet, but Thorolf had five hundred present. Thorolf had caused a large granary to be fitted up where the drinking should be, for there was no hall large enough to contain all that multitude. And all around the building shields were hung.

The king sate in the high seat; but when the foremost bench was filled, then the king looked round, and he turned red, but spoke not, and men thought they could see he was angry. The banquet was magnificent, and all the viands of the best. The king, however, was gloomy; he remained there three nights, as had been intended.

On the day when the king was to leave Thorolf went to him, and offered that they should go together down to the strand. The king did so, and there, moored off the land, floated that dragon-ship which Thorolf had had built, with tent and tackling complete. Thorolf gave the ship to the king, and prayed the king to believe that he had gathered such numbers for this end, to show the king honor, and not to enter into rivalry with him. The king took Thorolf's words well, and then became merry and cheerful. Many added their good word, saying (as was true) that the banquet was most splendid, and the farewell escort magnificent, and that the king gained much strength by such men. Then they parted with much affection.

The king went northwards through Halogaland as he had purposed, and returned south as summer wore on; he went to yet other banquets there that were prepared for him.

Hárekr kom sér í ræðu við konung, og kom þar ræðu hans, að hann spyr um ferðir konungs, þær er þá höfðu verið um sumarið. Konungr sagði slíkt, er hann spurði, kvað alla menn hafa sér vel fagnað og mjög hvern eftir föngum sínum.

"Mikill munur," sagði Hárekur, "mun þess hafa verið, að í Torgum mundi veisla fjölmennust."

Konungr sagði, að svo var.

Hárekr segir: "Það var vís von, því að til þeirrar veislu var mest aflað, og báruð þér, konungur, þar stórlegar gæfr til, er svo snerist, að þér komuð í engan lífsháska. Fór það sem líklegt var, að þú varst vitrastr og hamingjumestur, því að þú grunaðir þegar, að eigi myndi allt af heilu vera, er þú sást fjölmenni það hið mikla, er þar var saman dregið. En mér var sagt, að þú létir allt lið þitt jafnan með alvæpni vera eða hafðir varðhöld örugg bæði nótt og dag."

Konungr sá til hans og mætli: "Hví mælir þú slíkt, Hárekur, eða hvað kanntu þar af að segja?"

Hann segir: "Hvort skal eg mæla í orlofi, konungur, það er mér líkar?"

"Mæltu," segir konungr.

"Það ætla eg," segir Hárekur, "ef þú, konungur, heyrðir hvers manns orð, er menn mæla heima eftir hugþokka sínum, hver ákúrun það þykir, er þér veitið öllu mannfólki, að þér þætti ekki vel vera; en yðr er það sannast að segja, konungur, að alþýðuna skortir ekki annað til mótgangs við yðr en dirfð og forstjóra. En það er ekki undarlegt," sagði hann, "um slíka menn sem Þórólfr er, að hann þykist um fram hvern mann; hann skortir eigi afl, eigi fríðleik; hann hefir og hirð um sig sem konungur; hann hefir morð fjár, þótt hann hefði það eina, er hann ætti sjálfur, en hitt er meira, að hann lætr sér jafnheimilt annarra fé sem sitt. Þér hafið og veitt honum stórar veislur, og var nú búið við, að hann myndi það eigi vel launa, því að það er yðr sannast frá að segja, þá er spurðist, að þér fóruð norðr á Hálogaland með eigi meira liði en þér höfðuð, þremr hundruðum manna, þá var það hér ráð manna, að hér skyldi her saman koma og taka þig af lífi, konungur, og allt lið þitt, og var Þórólfr höfðingi þeirrar ráðagerðar, því að honum var það til boðið, að hann skyldi konungr vera yfir Háleygjafylki og Naumdælafylki. Fór hann síðan út og inn með hverjum firði og um allar eyjar og dró saman hvern mann, er hann fékk, og hvert vopn, og fór það þá ekki leynt, að þeim her skyldi stefna í móti Haraldi konungi til orustu. En hitt er satt, konungur, þótt þér hefðuð lið nokkuru minna, þá er þér fundust, að búandkörlum skaut skelk í bringu, þegar þeir sáu sigling yðra. Var þá hitt ráð tekið að ganga á móti yðr með blíðu og bjóða til veislu; en þá var ætlað, ef þér yrðuð drukknir og lægjuð sofandi, að veita yðr atgöngu með eldi og vopnum, og það til jartegna, ef eg hefi rétt spurt, að yðr var fylgt í kornhlöðu eina, því að Þórólfr vildi eigi brenna upp stofu sína, nýja og vandaða mjög. Það var enn til jartegna, að hvert hús var fullt af vopnum og herklæðum; en þá er þeir fengu engum vélræðum við yðr komið, tóku þeir það ráð, sem helst var til, drápu öllu á dreif um þessa fyrirætlan. Ætla eg það alla kunna að dylja þessa ráða, því að fáir hygg eg, að sig viti saklausa, ef hið sanna kemr upp. Nú er það mitt ráð, konungur, að þú takir Þórólf til þín og látir hann vera í hirð þinni, bera merki þitt og vera í stafni á skipi þínu; til þess er hann fallinn allra manna best. En ef þú vilt, að hann sé lendr maður, þá fá honum veislr suðr í Fjörðum; þar er ætterni hans allt; megið þér þá sjá yfir, að hann gerist eigi of stór. En fá hér sýslu á Hálogalandi í hönd þeim mönnum, er hófsmenn séu og yðr munu með trúleik þjóna og hér eiga kyn, og þeirra frændr hafa hér áðr haft þvílíkt starf. Skulum við bræðr vera búnir og boðnir til slíks, sem þér viljið okkr til nýta. Hafði faðir okkar hér lengi konungssýslu; varð honum það vel í höndum. Eru yður, konungur, vandsettir hér menn yfir til forráða, því að þér munuð hér sjaldan koma sjálfir. Hér er lítið landsmegin til þess, að þér farið með her yðvarn, og munuð það eigi oftar gera að fara hingað með fáu liði, því að hér er ótryggt lið margt."

Konungr reiddist mjög við ræðr þessar og mælti þó stillilega, sem hann var vanr jafnan, þá er hann frétti þau tíðindi, er mikils voru verð. Hann spurði þá, hvort Þórólfr væri heima í Torgum.

Hárekr sagði, að þess var engi von - "er Þórólfr svo viti borinn, að hann mundi kunna sér að vera eigi fyrir liði yðru, konungur, því að honum mundi þess von, að eigi skyldu allir svo haldinorðir, að þú, konungur, myndir eigi var verða við þessi tíðindi; fór hann norðr í Álöst, þegar er hann spurði, að þér voruð norðan á leið."

Konungr ræddi fátt um þessi tíðindi fyrir mönnum, en fannst það á, að hann myndi trúnað á festa þessa orðræðu, er honum var sagt. Fór konungr síðan ferðar sinnar. Leiddu Hildiríðarsynir hann virðulega á brott með gjöfum, en hann hét þeim vináttu sinni. Þeir bræðr gáfu sér erindi inn í Naumudal og fóru svo í svig við konung, að þeir hittu hann að öðru hverju. Tók hann jafnan vel máli þeirra.

Harek entered into talk with the king, and their talk turned on this, that he asked about the king's journeys in those parts during the summer. The king answered his questions, and said that all had received him well, each after his means.

"Great will have been the difference," said Harek, "and at Torgar the company at the banquet will have been the most numerous."

The king said that it was so.

Harek said: 'that was to be looked for, because on that banquet most was spent; and you, O king, had great luck in matters so turning out that your life was not endangered. The end was as was likely; you wert very wise and very fortunate; for you at once suspected all was not for good on seeing the numerous company there gathered; but (as I am told) you made all your men remain armed constantly and keep watch and ward night and day."

The king looked at him and said: "Why speak you thus, Harek? What canst you tell of this?"

Harek answered: "May I speak with permission what I please?"

"Speak," said the king.

"This I judge," said Harek, "that you would not deem it to be well, if you, O king, heard every one's words, what men say when speaking their minds freely at home, how they think that it is a tyranny you exercise over all people. But the plain truth is, O king, that to rise against you the people lack nothing but boldness and a leader. Nor is it wonderful in a man like Thorolf that he thinks himself above everyone; he wants not for strength and comeliness; he keeps a guard round him like a king; he has wealth in plenty, even though he had but what is truly his, but besides that he holds others" property equally at his disposal with his own. You, too, have bestowed on him large grants, and he had now made all ready to repay them with ill. For this is the truth that I tell you: when it was learnt that you wert coming north to Halogaland with no more force than three hundred men, the counsel of people here was that an army should assemble and take your life, O king, and the lives of all your force. And Thorolf was head of these counsels, and it was offered him that he should be king over the Halogalanders and Naumdalesmen. Then he went in and out of each firth and round all the islands, and got together every man he could find and every weapon, and it was no secret that this army was to muster for battle against king Harold. But the truth is, O king, that though you had somewhat less force than those who met you, yet the farmer folk took flight when they saw your fleet. Then this counsel was adopted, to meet you with friendly show and bid you to a banquet: but it was intended, when you wert well drunk and lying asleep, to attack you with fire and weapon. And here is a proof whether I am rightly informed; you were led into a granary because Thorolf was loathe to burn up his new and beautiful hall; and a further proof is that every room was full of weapons and armor. But when all their devices against you miscarried, then they chose the best course they could; they hushed up their former purpose. And I doubt not that all may deny this counsel, because few, methinks, know themselves guiltless, were the truth to come out. Now this is my counsel, O king, that you keep Thorolf near you, and let him be in your guard, and bear your standard, and be in the forecastle of your ship; for this duty no man is fitter. Or if you wilt have him to be a baron, then give him a grant southwards in the Firths, where are all his family: you may then keep an eye on him, that he make not himself too great for you. But the business here in Halogaland put you into the hands of men who are moderate and will serve you faithfully, and have kinsfolk here, men whose relatives have had the same work here before. We two brothers are ready and willing for such service as you wilt use us in; our father long had the king's business here, and it prospered in his hands. It is difficult, O king, to place men as managers here, because you wilt seldom come hither yourself. The strength of the land is too little to need your coming with an army, yet you must not come hither again with few followers, for there are here many disloyal people."

The king was very angry at these words, but he spoke quietly, as was always his wont when he heard tidings of great import. He asked whether Thorolf were at home at Torgar.

Harek said this was not likely. "Thorolf," said he, "is too wise to be in the way of your followers, O king, for he must guess that all will not be so close but you wilt get to know these things. He went north to Alost as soon as he heard that you wert on your way south."

The king spoke little about this matter before other men; but it was easy to see that he inclined to believe the words that had been spoken. After this the king went his way, Hildirida's sons giving him honorable escort with gifts at parting, while he promised them his friendship. The brothers made themselves an errand into Naumdale, and so went round about as to cross the king's path now and again; he always received their words well.

En er Þórólfr hafði heiman farið, þá hafði hann til greitt finnskatt þann allan, er hann hafði haft af fjalli og konungr átti, og fékk í hendr Þorgísli og bað hann færa konungi, ef hann kæmi eigi heim áður, um það er konungr færi norðan og suðr um. Þorgils bjó byrðing mikinn og góðan, er Þórólfr átti, og bar þar á skattinn og hafði nær tuttugu mönnum; sigldi suðr eftir konungi og fann hann inn í Naumudal.

En er Þorgils kom á fund konungs, þá bar hann konungi kveðju Þórólfs og sagði, að hann fór þar með finnskatt þann, er Þórólfr sendi honum.

Konungr sá til hans og svarar engu, og sáu menn, að hann var reiðr.

Gekk þá Þorgils á brott og ætlaði að fá betra dagráð að tala við konung; hann kom á fund Ölvis hnúfu og sagði honum allt, sem farið hafði, og spurði, ef hann vissi nokkuð til, hverju gegndi.

"Eigi veit eg það," sagði hann; "hitt hefi eg fundið, að konungr þagnar hvert sinn, er Þórólfs er getið, síðan er vér vorum í Leku, og grunar mig af því, að hann muni rægðr vera. Það veit eg um Hildiríðarsonu, að þeir eru löngum á einmælum við konung, en það er auðfundið á orðum þeirra, að þeir eru óvinir Þórólfs; en eg mun þessa brátt vís verða af konungi."

Síðan fór Ölvir til fundar við konung og mælti: "Þorgils gjallandi er hér kominn, vinr yðvar, með skatt þann, er kominn er af Finnmörk og þér eigið, og er skatturinn miklu meiri en fyrr hefir verið og miklu betri vara; er honum títt um ferð sína; ger svo vel, konungur, gakk til og sjá, því að engi mun séð hafa jafngóða grávöru."

Konungr svarar engu og gekk þó þar, er skipið lá; Þorgils bar þegar upp vöruna og sýndi konungi. En er konungr sá, að það var satt, að skatturinn var miklu meiri og betri en fyrr hafði verið, þá hóf honum heldr upp brún, og mátti Þorgils þá tala við hann; hann færði konungi bjórskinn nokkur, er Þórólfr sendi honum, og enn fleiri dýrgripi, er hann hafði fengið á fjalli. Konungr gladdist þá og spyr, hvað til tíðinda hefði orðið um ferðir þeirra Þórólfs; Þorgils sagði honum það allt greinilega.

Þá mælti konungur: "Skaði mikill er það, er Þórólfr skal eigi vera tryggr mér eða vilja vera banamaðr minn."

Þá svöruðu margir, er hjá voru, og allir á eina lund, sögðu, að vera myndi róg illra manna, ef konungi væri slíkt sagt, en Þórólfr myndi ósannr að vera. Kom þá svo að konungr kveðst því mundu heldr af trúa; var konungr þá léttr í öllum ræðum við Þorgils, og skildust sáttir.

En er Þorgils hitti Þórólf, sagði hann honum allt, sem farið hafði.

Before Thorolf went away this time he had counted over all the king's tribute that he had brought from the fells, and he put it in Thorgils" hand, bidding him convey it to the king, if he himself came not home before the king returned south. So Thorgils made ready a large ship of burden belonging to Thorolf, and put the tribute on board, and taking about twenty men sailed southward after the king, and found him in Naumdale.

But when Thorgils met the king he gave him greeting from Thorolf, and said that he was come thither with the Finns' tribute sent by Thorolf.

The king looked at him, but answered never a word, and all saw that he was angry.

Thorgils then went away, thinking to find a better time to speak with the king; he sought Aulvir Hnuf, and told him what had passed, and asked him if he knew what was the matter.

"That do I not," said he; "but this I have marked, that, since we were at Leka, the king is silent every time Thorolf is mentioned, and I suspect he has been slandered. This I know of Hildirida's sons, that they were long in conference with the king, and it is easy to see from their words that they are Thorolf's enemies. But I will soon be certain about this from the king himself."

Thereupon Aulvir went to the king, and said: "Here comes Thorgils Yeller your friend, with the tribute which is yours; and the tribute is much larger than it has been before, and far better wares. He is eager to be on his way; be so good, O king, as to go and see it; for never have been seen such good gray furs."

The king answered not, but he went to where the ship lay. Thorgils at once set forth the furs and showed them to the king. And when the king saw that it was true, that the tribute was much larger and better, his brows somewhat cleared, and Thorgils got speech with him. He brought the king some bearskins which Thorolf sent him, and other valuables besides, which he had gotten upon the fells. So the king brightened up, and asked tidings of the journey of Thorolf and his company. Thorgils told it all in detail.

Then said the king: "Great pity is it Thorolf should be unfaithful to me and plot my death."

Then answered many who stood by, and all with one mind, that it was a slander of wicked men if such words had been spoken, and Thorolf would be found guiltless. The king said he would prefer to believe this. Then was the king cheerful in all his talk with Thorgils, and they parted friends.

But when Thorgils met Thorolf he told him all that had happened.

En er hann sótti langt austr og þar spurðist til ferðar hans, þá komu Kvenir til hans og sögðu, að þeir voru sendir til hans, og það hafði gert Faravið konungr af Kvenlandi; sögðu, að Kirjálar herjuðu á land hans, en hann sendi til þess orð, að Þórólfr skyldi fara þangað og veita honum lið; fylgdi það orðsending, að Þórólfr skyldi hafa jafnmikið hlutskipti sem konungur, en hver manna hans sem þrír Kvenir.

En það voru lög með Kvenum, að konungr skyldi hafa úr hlutskipti þriðjung við liðsmenn og um fram að afnámi bjórskinn öll og safala og askraka.

Þórólfr bar þetta fyrir liðsmenn sína og bauð þeim kost á, hvort fara skyldi eða eigi, en það kjöru flestir að hætta til, er féfang lá við svo mikið, og var það af ráðið, að þeir fóru austr með sendimönnum.

Finnmörk er stórlega víð; gengr haf fyrir vestan og þar af firðir stórir, svo og fyrir norðan og allt austr um; en fyrir sunnan er Noregur, og tekr mörkin nálega allt hið efra suðr svo sem Hálogaland hið ytra. En austr frá Naumudal er Jamtaland, og þá Helsingjaland og þá Kvenland, þá Finnland, þá Kirjálaland; en Finnmörk liggr fyrir ofan þessi öll lönd, og eru víða fjallbyggðir upp á mörkina, sumt í dali, en sumt með vötnum. Á Finnmörk eru vötn furðulega stór og þar með vötnunum marklönd stór, en há fjöll liggja eftir endilangri mörkinni, og eru það kallaðir Kilir.

En er Þórólfr kom austr til Kvenlands og hitti konung Faravið, þá búast þeir til ferðar og höfðu þrjú hundruð manna, en Norðmenn hið fjórða, og fóru hið efra um Finnmörk og komu þar fram, er Kirjálar voru á fjalli, þeir er fyrr höfðu herjað á Kveni. En er þeir urðu varir við ófrið, söfnuðust þeir saman og fóru í mót, væntu sér enn sem fyrr sigurs. En er orusta tókst, gengu Norðmenn hart fram; höfðu þeir skjöldu enn traustari en Kvenir; sneri þá mannfalli í lið Kirjála, féll margt, en sumir flýðu. Fengu þeir Faravið konungr og Þórólfr þar ógrynni fjár, sneru aftr til Kvenlands, en síðan fór Þórólfr og hans lið á mörkina; skildu þeir Faravið konungr með vináttu.

Þórólfr kom af fjallinu ofan í Vefsni, fór þá fyrst til bús síns á Sandnes, dvaldist þar um hríð, fór norðan um vorið með liði sínu til Torga. En er hann kom þar, var honum sagt, að Hildiríðarsynir höfðu verið um veturinn í Þrándheimi með Haraldi konungi, og það með, að þeir myndu ekki af spara að rægja Þórólf við konung; var Þórólfi margt sagt frá því, hvert efni þeir hefðu í um rógið.

Þórólfr svarar svo: "Eigi mun konungr trúa því, þótt slík lygi sé upp borin fyrir hann, því að hér eru engi efni til þessa, að eg muni svíkja hann, því að hann hefir marga hluti gert stórvel til mín, en engan hlut illa; og er að firr, að eg myndi vilja gera honum mein, þótt eg ætti þess kosti, að eg vil miklu heldr vera lendr maðr hans en heita konungur, og væri annar samlendr við mig, sá er mig mætti gera að þræli sér, ef vildi."

But when he reached the far east, and his coming was heard of, then came to him some Kvens, saying that they were sent by Faravid, king of Kvenland, because the Kiriales were harrying his land; and his message was that Thorolf should go thither and bear him help; and further that Thorolf should have a share of the booty equal to the king's share, and each of his men as much as two Kvens.

With the Kvens the law was that the king should have one-third as compared with his men when the booty was shared, and beyond that, as reserved for him, all bearskins and sables.

Thorolf put this proposal before his men, giving them the choice to go or not; and the more part chose to venture it, as the prize was so great. This is was decided that they should go eastwards with the messengers.

Finmark is a wide tract; it is bounded westwards by the sea, wherefrom large firths run in; by sea also northwards and round to the east; but southwards lies Norway; and Finmark stretches along nearly all the inland region to the south, as also does Halogaland outside. But eastwards from Naumdale is Jamtaland, then Helsingjaland and Kvenland, then Finland, then Kirialaland; along all these lands to the north lies Finmark, and there are wide inhabited fell-districts, some in dales, some by lakes. The lakes of Finmark are wonderfully large, and by the lakes there are extensive forests. But high fells lie behind from end to end of the Mark, and this ridge is called Keels.

But when Thorolf came to Kvenland and met king Faravid, they made them ready for their march, being three hundred of the kings men and a fourth hundred Norsemen. And they went by the upper way over Finmark, and came where the Kiriales were on the fell, the same who had before harried the Kvens. These, when they were aware of the enemy, gathered themselves and advanced to meet them, expecting victory as heretofore. But, on the battle being joined, the Norsemen charged furiously forwards, bearing shields stronger than those of the Kvens; the slaughter turned to be in the Kiriales" ranks—many fell, some fled. King Faravid and Thorolf took there immense wealth of spoil, and returned to Kvenland, whence afterwards Thorolf and his men came to Finmark, he and Faravid parting in friendship.

Thorolf came down from the fell to Vefsnir; then went first to his farm at Sandness, stayed there awhile, and in spring went with his men north to Torgar. But when he came there, it was told him how Hildirida's sons had been that winter at Throndheim with king Harold, and that they would not spare to slander Thorolf with the king; and it was much questioned what grounds they had had for their slander.

Thorolf answered thus: 'the king will not believe this, though such lies be laid before him; for there are no grounds for my turning traitor to him, when he has done me much good and no evil. And so far from wishing to do him harm (though I had the choice), I would much rather be a baron of his than be called king, when some other fellow-countrymen might rise and make me his thrall."

Hárekr spurði: "Líkaði yðr vel finnskatturinn, konungur, er Þórólfr sendi yður?"

"Vel," sagði konungr.

"Þá myndi yðr margt um finnast," segir Hárekur, "ef þér hefðuð allan þann, sem þér áttuð, en nú fór það fjarri. Var hitt miklu meiri hlutur, er Þórólfr dró undir sig. Hann sendi yðr að gjöf bjórskinn þrjú, en eg veit víst, að hann hafði eftir þrjá tigu þeirra, er þér áttuð, og hygg eg, að slíkan mun hafi farið um annað. Satt mun það, konungur, ef þú færð sýsluna í hönd okkr bræðrum, að meira fé skulum við færa þér."

En allt það, er þeir sögðu á hendr Þórólfi, þá báru förunautar þeirra vitni með þeim. Kom þá svo, að konungr var hinn reiðasti.

Harek asked: "Didst you like well, O king, the Finns" tribute which Thorolf sent you?"

"I did," said the king.

'then would you have been surprised," said he, "if you had received all that belonged to you! But it was far from being so; Thorolf kept for himself the larger share. He sent you three bearskins, but I know for certain that he kept back thirty that were by right your; and I guess it was the same with other things. This will prove true, O king, that, if you put the stewardship into the hand of myself and my brother, we shall bring you more wealth."

And to all that they said about Thorolf their comrades bore witness, wherefore the king was exceeding angry.

Eftir um daginn gekk Ölvir hnúfa til Þórólfs, frænda síns; töluðust þeir við; sagði Ölvir, að Þórólfr var þá hrópaðr mjög og konungr hlýddi á slíkar fortölr.

Þórólfr bað Ölvi byrja mál sitt við konung - "því að eg mun," sagði hann, "vera skammtalaðr fyrir konungi, ef hann vill heldr trúa rógi vondra manna en sannindum og einurð, er hann mun reyna að mér."

Annan dag kom Ölvir til móts við Þórólf og sagði, að hann hefði rætt mál hans við konung. "Veit eg nú eigi," sagði hann, "gerr en áður, hvað honum er í skapi."

"Eg skal þá sjálfr ganga til hans," segir Þórólfr.

Gerði hann svo, gekk til konungs, þá er hann sat yfir matborði, og er hann kom inn, heilsaði hann konungi; konungr tók kveðju hans og bað Þórólfi gefa að drekka.

Þórólfr sagði, að hann hafði þar skatt þann, er konungr átti, er kominn var af Finnmörk - "og enn fleiri hluti hefi eg til minningar við yður, konungur, þá er eg hefi yðr að færa; veit eg, að því mun mér vera öllu best varið, er eg hefi gert til þakka yðvarra."

Konungr segir, að ekki mátti hann vænta að Þórólfi nema góðs eins - "því að eg er engis," segir hann, "annars af verður; en þó segja menn nokkuð tvennt til, hversu varfær þú munt um vera, hvernig mér skal líka."

"Eigi er eg þar fyrir sönnu hafður," segir Þórólfur, "ef nokkurir segja það, að eg hafi ótrúleika lýst við yður, konungr. Hygg eg, að þeir muni vera þínir vinir minni en eg, er slíkt hafa upp borið fyrir þér; en hitt er ljóst, að þeir munu vilja vera óvinir mínir fullkomnir, en það er og líkast, að þeir komist þar að keyptu, ef vér skulum einir við eigast."

Síðan gekk Þórólfr á brott; en annan dag eftir greiðir Þórólfr skattinn af hendi, og var konungr viðstaddur; og er það var allt greitt, þá bar Þórólfr fram bjórskinn nokkr og safala, sagði, að það vill hann gefa konungi.

Margir mæltu, er þar voru hjá staddir, að það var vel gert og var vináttu fyrir vert. Konungr sagði, að Þórólfr hafði þar sjálfr sér laun fyrir skapið. Þórólfr sagði, að hann hefði með trúleik gert allt það, er hann kunni, til skaps konungs - "og ef enn líkar honum eigi, þá mun eg fá ekki að gert. Var konungi það kunnugt, þá er eg var með honum og í hans sveit, hverja meðferð eg hafði, en það þykir mér undarlegt, ef konungr ætlar mig nú annan mann en þá reyndi hann mig."

Konungr segir: "Vel fórstu, Þórólfur, með þínum háttum, er þú varst með oss; ætla eg það sé enn best af að gera, að þú farir til hirðar minnar; tak við merki mínu og ver fyrir öðrum hirðmönnum; mun þá engi maðr rægja þig, ef eg má yfir sjá nótt og dag, hverjar meðferðir þú hefir."

Þórólfr sá til beggja handa sér; þar stóðu húskarlar hans; hann mælti: "Trauðr mun eg af hendi láta sveit þessa; muntu ráða, konungur, nafngiftum við mig og veislum þínum, en sveitunga mína mun eg ekki af hendi láta, meðan mér endast föng til, þótt eg véli um mína kosti eina. Er hitt bæn mín og vilji, að þér, konungur, farið að heimboði til mín og heyrið þá orð þeirra manna, er þú trúir, hvert vitni þeir bera mér um þetta mál; gerið þá eftir, sem yðr finnst sannindi til."

Konungr svarar og segir, að eigi mun hann oftar veislu þiggja að Þórólfi. Gekk Þórólfr þá í brott og bjóst síðan til heimferðar.

En er hann var í brott farinn, þá fékk konungr í hönd Hildiríðarsonum sýslu þá á Hálogalandi, er áðr hafði Þórólfr haft, og svo finnferð; konungr kastaði eigu sinni á bú í Torgum og allar þær eignir, er Brynjólfr hafði átt; fékk það allt til varðveislu Hildiríðarsonum.

Konungr sendi menn með jartegnum á fund Þórólfs að segja honum þessa tilskipan, sem hann hafði gert. Síðan tók Þórólfr skip þau, er hann átti, og bar þar á lausafé allt, það er hann mátti með fara, og hafði með sér alla menn sína, bæði frelsingja og þræla; fór síðan norðr á Sandnes til bús síns; hafði Þórólfr þar eigi minna fjölmenni og eigi minni rausn.

On the morrow Aulvir Hnuf went to his kinsman Thorolf; they talked together, Aulvir saying that Thorolf was much slandered, and the king gave ear to such tales.

Thorolf asked Aulvir to plead his cause with the king, "for," said he, "I shall be short-spoken before the king if he choose rather to believe the lies of wicked men than truth and honesty which he will find in me."

The next day Aulvir came to see Thorolf, and told him he had spoken on his business with the king; "but," said he, "I know no more than before what is in his mind."

'then must I myself go to him," said Thorolf.

He did so; he went to the king where he sat at meat, and when he came in he greeted the king. The king accepted his greeting, and bade them serve him with drink.

Thorolf said that he had there the tribute belonging to the king from Finmark; "and yet a further portion of booty have I brought as a present to you, O king. And what I bring will, I know, owe all its worth to this, that it is given out of gratitude to you."

The king said that he could expect naught but good from Thorolf, "because," said he, "I deserve naught else; yet men tell two tales of you as to your being careful to win my approval."

"I am not herein justly charged," said Thorolf, "if any say I have shown disloyalty to you. This I think, and with truth: That they who speak such lying slanders of me will prove to be in nowise your friends, but it is quite clear that they are my bitter enemies; 'tis likely, however, that they will pay dearly for it if we come to deal together."

Then Thorolf went away, but on the morrow Thorolf counted out the tribute in the king's presence; and when it was all paid, he then brought out some bearskins and sables, which he begged the king to accept.

Many of the bystanders said that this was well done and deserved friendship. The king said that Thorolf had himself taken his own reward. Thorolf said that he had loyally done all he could to please the king. "But if he likes it not," said he, "I cannot help it: the king knows, when I was with him and in his train, how I bore myself; it is wonderful to me if the king thinks me other now than he proved me to be then."

The king answered: 'you didst bear yourself well, Thorolf, when you wert with us; and this, I think, is best to do still, that you join my guard, bear my banner, be captain over the guard; then will no man slander you, if I can oversee night and day what your conduct is."

Thorolf looked on either hand where stood his house-karls; then said he: "Loath were I to deliver up these my followers: about your titles and grants to me, O king, you wilt have your own way, but my following I will not deliver up while my means last, though I manage at my own sole cost. My request and wish, O king, is this, that you come and visit me at my home, and the hear word of men whom you trust, what witness they bear to me in this matter; thereafter do as you find proof to warrant."

The king answered and said that he would not again accept entertainment from Thorolf; so Thorolf went out, and made ready to return home.

But when he was gone, the king put into the hands of Hildirida's sons his business in Halogaland which Thorolf had before had, as also the Finmark journey. The king claimed ownership of the estate at Torgar, and of all the property that Brynjolf had had; and all this he gave into the keeping of Hildirida's sons.

The king sent messengers with tokens to Thorolf to tell him of this arrangement, whereupon Thorolf took the ships belonging to him, put on board all the chattels he could carry, and with all his men, both freedmen and thralls, sailed northwards to his farm at Sandness, where he kept up no fewer and no less state than before.

Þann sama vetr fór Þórólfr upp á fjall með hundrað manna; fór þá þegar austr á Kvenland og hitti Faravið konung. Gerðu þeir þá ráð sitt og réðu það að fara á fjall enn sem hinn fyrra vetr og höfðu fjögr hundruð manna og komu ofan í Kirjálaland, hljópu þar í byggðir, er þeim þótti sitt færi vera fyrir fjölmennis sakar, herjuðu þar og fengu of fjár; fóru þá aftur, er á leið veturinn, upp á mörkina.

Fór Þórólfr heim um vorið til bús síns; hann hafði þá menn í skreiðfiski í Vogum, en suma í síldfiski, og leitaði alls konar fanga til bús síns.

Þórólfr átti skip mikið; það var lagt til hafs; það var vandað að öllu sem mest, steint mjög fyrir ofan sjó; þar fylgdi segl stafað með vendi blám og rauðum; allr var reiði vandaðr mjög með skipinu. Það skip lætr Þórólfr búa og fékk til húskarla sína með að fara; lét þar bera á skreið og húðir og vöru ljósa; þar lét hann og fylgja grávöru mikla og aðra skinnavöru, þá er hann hafði haft af fjalli, og var það fé stórmikið. Skipi því lét hann Þorgils gjallanda halda vestr til Englands að kaupa sér klæði og önnr föng, þau er hann þurfti. Héldu þeir skipi því suðr með landi og síðan í haf og komu fram á Englandi, fengu þar góða kaupstefnu, hlóðu skipið með hveiti og hunangi, víni og klæðum, og héldu aftr um haustið; þeim byrjaði vel, komu að Hörðalandi.

Það sama haust fóru Hildiríðarsynir með skatt og færðu konungi; en er þeir reiddu skattinn af hendi, þá var konungr sjálfr við og sá; hann mælti:

"Er nú allr skatturinn af höndum reiddur, sá er þið tókuð við á Finnmörk?"

"Svo er," sögðu þeir.

"Bæði er nú," sagði konungur, "skatturinn miklu minni og verr af hendi goldinn en þá er Þórólfr heimti, og sögðuð þér, að hann færi illa með sýslunni."

"Vel er það, konungur," segir Hárekur, "er þú hefir hugleitt, hversu mikill skattr er vanr að koma af Finnmörk, því að þá veistu gerr, hversu mikils þér missið, ef Þórólfr eyðir með öllu Finnskattinum fyrir yðr. Vér vorum í vetr þrír tigir manna á mörkinni, svo sem fyrr hefir verið vandi sýslumanna. Síðan kom þar Þórólfr með hundrað manna. Spurðum vér það til orða hans, að hann ætlaði af lífi að taka okkr bræðr og alla þá menn, er okkr fylgdu, og fann hann það til saka, er þú, konungur, hafðir selt okkr í hendr sýslu þá, er hann vildi hafa. Sáum vér þann helst vorn kost að firrast fund hans og forða oss, og komum vér fyrir þá sök skammt frá byggðum á fjallið, en Þórólfr fór um alla mörkina með her manns. Hafði hann kaup öll; guldu Finnar honum skatt, en hann batst í því, að sýslumenn yðrir skyldu ekki koma á mörkina. Ætlar hann að gerast konungr yfir norðr þar, bæði yfir mörkinni o g Hálogalandi, og er það undur, er þér látið honum hvatvetna hlýða. Munu hér sönn vitni til finnast um fjárdrátt þann, er Þórólfr hefir af mörkinni, því að knörr sá, er mestr var á Hálogalandi, var búinn í vor á Sandnesi, og kallaðist Þórólfr eiga einn farm allan, þann er á var. Hygg eg, að nær væri hlaðinn af grávöru, og þar hygg eg að finnast myndi bjór og safali meiri en það, er Þórólfr færði þér, og fór með Þorgils gjallandi; ætla eg, að hann hafi siglt vestr til Englands. En ef þú vilt vita sannindi af þessu, þá haldið til njósn um ferð Þorgils, þá er hann fer austur, því að eg hygg, að á ekki kaupskip hafi komið jafnmikið fé á vorum dögum. Ætla eg það sannast að segja, að þér, konungur, eigið hvern pening, þann er þar var á."

Þetta sönnuðu förunautar hans allt, er Hárekr sagði, en hér kunnu engir í móti að mæla.

That same winter Thorolf went up on the fell with a hundred men; he passed on at once eastwards to Kvenland and met king Faravid. They took counsel together, and resolved to go on the fell again as in the winter before; and with four hundred men they made a descent on Kirialaland, and attacked those districts for which they thought themselves a match in numbers, and harrying there took much booty, returning up to Finmark as the winter wore on.

In the spring Thorolf went home to his farm, and then employed his men at the fishing in Vagar, and some in herring-fishing, and had the take of every kind brought to his farm.

Thorolf had a large ship, which was waiting to put to sea. It was elaborate in everything, beautifully painted down to the sea-line, the sails also carefully striped with blue and red, and all the tackling as elaborate as the ship. Thorolf had this ship made ready, and put aboard some of his house-karls as crew; he freighted it with dried fish and hides, and ermine and gray furs too in abundance, and other peltry such as he had gotten from the fell; it was a most valuable cargo. This ship he bade sail westwards for England to buy him clothes and other supplies that he needed; and they, first steering southwards along the coast, then stretching across the main, came to England. There they found a good market, laded the ship with wheat and honey and wine and clothes, and sailing back in autumn with a fair wind came to Hordaland.

That same autumn Hildirida's sons carried tribute to the king. But when they paid it the king himself was present and saw. He said:

"Is this tribute now paid all that you took in Finmark?"

"It is," they answered.

"Less by far," said the king, "and much worse paid is the tribute now than when Thorolf gathered it; yet you said that he managed the business ill."

"It is well, O king," said Harek, 'that you have considered how large a tribute should usually come from Finmark, because thus you knowest how much you lose, if Thorolf waste all the tribute before you. Last winter we were in Finmark with thirty men, as has been the wont of your stewards heretofore. Soon after came Thorolf with a hundred men, and we learnt this, that he meant to take the lives of us two brothers and all our followers, his reason being that you, O king, had handed over to us the business that he wished to have. It was then our best choice to shun meeting him, and to save ourselves: therefore we quickly left the settled districts, and went on the fell. But Thorolf went all round Finmark with his armed warriors; he had all the trade, the Finns paid him tribute, and he hindered your stewards from entering Finmark. He means to be made king over the north there, both over Finmark and Halogaland: and the wonder is that you wilt listen to him in anything whatever. Herein may true evidence be found of Thorolf's ill-gotten gains from Finmark; for the largest merchant ship in Halogaland was made ready for sea at Sandness in the spring, and all the cargo on board was said to be Thorolf's. It was laden mostly, I think, with gray furs, but there would be found there also bearskins and sables more than Thorolf brought to you. And with that ship went Thorgils Yeller, and I believe he sailed westwards for England. But if you wilt know the truth of this, set spies on the track of Thorgils when he comes eastwards; for I fancy that no trading-ship in our days has carried such store of wealth. And I am telling you what is true, O king, when I say that to you belongs every penny on board."

All that Harek said his companions confirmed, and none there ventured to gainsay.